ENS i ESI

ENS (Early Neurological Stimulation, wczesna stymulacja neurologiczna) i ESI (Early Scent Introduction, wczesne wprowadzanie zapachów) to metody pobudzania układu nerwowego szczeniąt we wczesnych etapach ich rozwoju, od urodzenia aż do momentu, gdy zaczynają się usamodzielniać.

ENS: w dyskusjach o tym, jak najlepiej wspierać rozwój i dobrostan szczeniąt, często bierze się pod uwagę takie czynniki jak wzrost szczenięcia czy czas spędzony z matką i rodzeństwem. Ostatnio ważne stały się też ilość i rodzaj wzbogacania środowiska, jakie zapewnia się szczeniętom w postaci zabawek, spacerów czy zabawy na dworze, oraz kontakty z ludźmi i innymi zwierzętami. Proste interakcje we wczesnym okresie życia szczenięcia mogą dodatkowo zwiększyć jego zdolność uczenia się i skutecznego radzenia sobie ze stresem w przyszłości, a przez to poprawić jego dobrostan. Uważa się, że wczesna stymulacja neurologiczna (ENS), polegająca na stosowaniu wobec bardzo młodego zwierzęcia łagodnych bodźców stresowych przez krótki czas, poprawia jego reakcje na stres w późniejszym życiu. Bodźce te, do których często należą krótkie oddzielanie zwierząt od miotu, bardzo krótkie wystawianie ich na chłód, trzymanie w różnych pozycjach i delikatne dotykanie części ciała, stosuje się przez kilka sekund, raz dziennie, przez co najmniej 10 dni.

Związek między stresem a aktywacją układu hormonalnego jest dobrze znany. Wydzielanie glikokortykoidów (klasy hormonów stresu) przez korę nadnerczy pod wpływem stresu wpływa na wiele procesów w organizmie. Te zmiany leżą u podstaw reakcji „walcz lub uciekaj”. Krótkotrwały, łagodny stres może być korzystny, bo buduje „odporność” organizmu i przygotowuje go do skuteczniejszego radzenia sobie ze stresorami w późniejszym życiu (Levine, 1960; przegląd w: Meaney, 2001; Pryce i Feldon, 2003). Nie każdy stres jest jednak taki sam. Stres o dużym natężeniu lub długotrwały często szkodzi, bo albo przerasta zdolność organizmu do reagowania, albo wywołuje negatywne skutki uboczne przedłużającej się reakcji „walcz lub uciekaj”, która wyczerpuje energię i zdolność opierania się chorobom (Selye, 1956). Badania nad ENS zaczęły się od młodych szczurów i obecnie większość opublikowanych prac w tej dziedzinie dotyczy gryzoni. Młode szczury, które we wczesnym okresie życia brano do rąk, znacznie mniej bały się bodźca dźwiękowego (Schaefer, 1963), miały niższy poziom kortykosteronu, gdy przytrzymywał je człowiek (Plotsky i Meaney, 1993), i słabiej opierały się schwytaniu po stresie (Núñez i in., 1996). Wyniki te wzbudziły zainteresowanie badaniem działania ENS u innych gatunków, w tym u psów.

Podobnie jak u gryzoni uważa się, że ENS może stymulować rozwijający się układ hormonalny szczenięcia i sprawić, że będzie ono lepiej radzić sobie ze stresującymi sytuacjami w późniejszym życiu. Może to prowadzić do lepszego uczenia się i lepszego radzenia sobie z przeciwnościami. Choć to przekonanie wynika częściowo z korzyści ENS wykazanych u innych gatunków, wzmocniły je także nieopublikowane prace prowadzone w ramach programu szkolenia amerykańskich psów wojskowych (US Military Working Dog, MWD) o nazwie „Bio Sensor”, omówione później przez Battaglię (2009). Konkretne efekty programu „Bio Sensor” wymienione w omówieniu Battaglii to „poprawa” częstości akcji serca, „mocniejsze” bicie serca i nadnercza oraz większa tolerancja na stres i odporność na choroby (Battaglia, 2009), choć nie podano, jak te efekty mierzono. Ćwiczenia w programie „Bio Sensor” obejmowały:

• Stymulacja dotykowa: szczenię jest „łaskotane” patyczkiem higienicznym między poduszkami dowolnej jednej łapy (3-5 sekund).
• Głowa w górze: szczenię jest trzymane oburącz prostopadle do podłoża, głową nad ogonem (3-5 sekund).
• Głowa w dół: szczenię jest trzymane oburącz prostopadle do podłoża, ogonem nad głową (3-5 sekund).
• Na plecach: szczenię leży plecami na dłoniach obu rąk, nosem skierowanym w stronę sufitu (3-5 sekund).
• Stymulacja termiczna: wilgotny ręcznik wkłada się do lodówki na co najmniej 5 minut; szczenię stawia się na ręczniku na czterech łapach i nie ogranicza jego ruchów (3-5 sekund).

ESI (Early Scent Introduction, wczesne wprowadzanie zapachów) to koncepcja opracowana przez dr Gayle Watkins, hodowczynię golden retrieverów, naukowczynię, badaczkę i zawodniczkę w wielu sportach kynologicznych. Potrzebujesz 13 różnych naturalnych zapachów, bez chemikaliów i produktów mięsnych. Swój zestaw zapachów do wprowadzenia możesz skompletować z ziół i przypraw, rzeczy z ogrodu albo przedmiotów treningowych, a do tego przyda się coś do robienia notatek.

Przytrzymaj zapach przed nosem szczenięcia przez 5 sekund dziennie i zapisz reakcję na każdy zapach: czy jest pozytywna (szczenię aktywnie próbuje obwąchać zapach), neutralna (szczenię w ogóle nie reaguje), czy negatywna (szczenię odwraca głowę od zapachu)?

ESI należy wykonywać o innej porze dnia niż ENS. Jeśli szczenięta odczuwają łagodny stres po ENS, nie chcesz, żeby kojarzyły ten stres z nowymi zapachami, które im wprowadzasz.

Zapach to sposób, w jaki szczenięta poznają świat. Wczesne wprowadzanie naturalnych zapachów pomaga w kontrolowany sposób zapoznać szczenięta z nowymi zapachami; poprawia zdolności węchowe w późniejszym życiu; zwiększa pewność siebie i stabilność u dorosłych psów; ogranicza problemy z zachowaniem w dłuższej perspektywie; badania wykazały, że gdy szczenięta mają kontakt z zapachem w tak wczesnym wieku, kojarzą i rozpoznają ten konkretny zapach.

Jeśli szczenię prawdopodobnie będzie pracować jako pies służbowy, pies do wykrywania albo na przykład pies myśliwski, możesz już w tym wieku wprowadzić zapachy „związane z jego pracą” i wzmocnić jego skojarzenie z nimi.

Z naszego doświadczenia ta stymulacja działa najlepiej między 3. a 14. dniem życia.

W internecie jest mnóstwo ciekawych informacji o obu metodach.