{"id":1678,"date":"2024-11-03T21:46:25","date_gmt":"2024-11-03T21:46:25","guid":{"rendered":"https:\/\/ankercanismalinois.wordpress.com\/?page_id=1678"},"modified":"2025-09-19T09:19:45","modified_gmt":"2025-09-19T09:19:45","slug":"ens","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/ankercanis.com\/pl\/breeding-2\/ens\/","title":{"rendered":"ENS i ESI"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Jako hodowcy, staramy si\u0119 zapewni\u0107 naszym szczeni\u0119tom jak najlepszy start w \u017cyciu, dlatego stosujemy ENS, a ostatnio r\u00f3wnie\u017c ESI. Korzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce z wczesnej stymulacji szczeni\u0105t to mi\u0119dzy innymi wspomaganie rozw\u00f3j m\u00f3zgu, poprawa kr\u0105\u017cenie i uk\u0142adu odporno\u015bciowego, stymulacja uk\u0142adu nerwowego, zmniejszanie reakcji na stres w p\u00f3\u017aniejszym \u017cyciu ipomoc do codziennej kontroli fizycznej ka\u017cdego szczeni\u0119cia.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

ENS (Wczesna Stymulacja Neurologiczna) i ESI (Wczesne Wprowadzenie Zapachu) to metody stymulacji uk\u0142adu nerwowego szczeni\u0105t we wczesnych etapach ich rozwoju \u2013 od urodzenia do momentu osi\u0105gni\u0119cia przez nie samodzielno\u015bci.\u00a0<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

ENS \u2013 W dyskusjach o tym, jak najlepiej wspiera\u0107 rozw\u00f3j i dobrostan szczeni\u0119cia, czynniki takie jak jego wzrost lub czas sp\u0119dzony z matk\u0105 i rodze\u0144stwem s\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej brane pod uwag\u0119. Ostatnio ilo\u015b\u0107 i rodzaj wzbogacenia \u015brodowiska zapewnianego szczeni\u0119tom w postaci zabawek, spacer\u00f3w lub zabawy na \u015bwie\u017cym powietrzu, a tak\u017ce interakcje z lud\u017ami i innymi zwierz\u0119tami sta\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wa\u017cnymi kwestiami do zwarzenia przy wyborze psa. Proste interakcje we wczesnym etapie \u017cycia szczeni\u0119cia mog\u0105 dodatkowo zwi\u0119kszy\u0107 jego zdolno\u015b\u0107 do uczenia si\u0119 i radzenia sobie ze stresem w p\u00f3\u017aniejszym czasie, co z kolei prowadzi do lepszego og\u00f3lnego stanu zdrowia. Wczesn\u0105 stymulacj\u0119 neurologiczn\u0105 (z ang. ENS), kt\u00f3ra polega na stosowaniu \u0142agodnych stresor\u00f3w u bardzo m\u0142odego zwierz\u0119cia przez kr\u00f3tkie okresy czasu, uwa\u017ca si\u0119 za poprawiaj\u0105c\u0105 ich reakcje na stres w p\u00f3\u017aniejszym \u017cyciu. Stresory \u2013 kt\u00f3re cz\u0119sto obejmuj\u0105 zabieranie zwierz\u0105t z miot\u00f3w na kr\u00f3tkie okresy, bardzo kr\u00f3tkie wystawianie ich na dzia\u0142anie niskich temperatur, trzymanie ich w r\u00f3\u017cnych pozycjach i delikatne dotykanie cz\u0119\u015bci ich cia\u0142 \u2013 s\u0105 stosowane przez kilka sekund, raz dziennie, przez co najmniej 10 dni.\u00a0<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Zwi\u0105zek mi\u0119dzy stresem, a aktywacj\u0105 uk\u0142adu hormonalnego jest dobrze znany. Uwalnianie glikokortykoid\u00f3w (klasy hormon\u00f3w stresu) z kory nadnerczy po stresie wp\u0142ywa na wiele proces\u00f3w w organizmie. Zmiany te stanowi\u0105 podstaw\u0119 reakcji organizmu \u201ewalcz lub uciekaj\u201d. Skutki kr\u00f3tkotrwa\u0142ego, \u0142agodnego stresu mog\u0105 by\u0107 korzystne, tworz\u0105c \u201eodporno\u015b\u0107\u201d w organizmie i przygotowuj\u0105c go do skuteczniejszego radzenia sobie ze stresorami w p\u00f3\u017aniejszym \u017cyciu (Levine, 1960; oraz przegl\u0105d w: Meaney, 2001; Pryce i Feldon, 2003). Jednak nie ka\u017cdy stres jest sobie r\u00f3wny. Wysoka intensywno\u015b\u0107 lub d\u0142ugotrwa\u0142y stres jest cz\u0119sto szkodliwy, albo z powodu przyt\u0142oczenia zdolno\u015bci organizmu do reagowania, albo prowadz\u0105c do negatywnych skutk\u00f3w ubocznych z przed\u0142u\u017conego procesu \u201ewalcz lub uciekaj\u201d, kt\u00f3ry wyczerpuje energi\u0119 i zdolno\u015b\u0107 do opierania si\u0119 chorobie (Selye, 1956). Badania ENS rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 od szczeni\u0105t szczur\u00f3w, a obecnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 opublikowanych prac w tej dziedzinie koncentruje si\u0119 na gryzoniach. Szczeni\u0119ta szczur\u00f3w poddawane niskim stresom we wczesnym w \u017cyciu by\u0142y znacznie mniej l\u0119kliwe, gdy by\u0142y nara\u017cone na bodziec s\u0142uchowy (Schaefer, 1963), mia\u0142y ni\u017cszy poziom kortykosteronu, gdy by\u0142y unieruchomione przez cz\u0142owieka (Plotsky i Meaney, 1993) i by\u0142y mniej odporne na z\u0142apanie po stresie (N\u00fa\u00f1ez i in., 1996). Odkrycia te wzbudzi\u0142y od tego czasu zainteresowanie badaniem skutk\u00f3w ENS u innych gatunk\u00f3w, w tym ps\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Podobnie jak w przypadku gryzoni, uwa\u017ca si\u0119, \u017ce ENS mo\u017ce stymulowa\u0107 rozwijaj\u0105cy si\u0119 uk\u0142ad hormonalny szczeniaka i powodowa\u0107, \u017ce rozwinie on wi\u0119ksz\u0105 zdolno\u015b\u0107 radzenia sobie ze stresuj\u0105cymi bod\u017acami w p\u00f3\u017aniejszym \u017cyciu. Mo\u017ce to prowadzi\u0107 do lepszego uczenia si\u0119 i lepszej zdolno\u015bci radzenia sobie z przeciwno\u015bciami losu. Chocia\u017c cz\u0119\u015b\u0107 tego przekonania wynika z korzy\u015bci ENS wykazanych u innych gatunk\u00f3w, zosta\u0142o ono r\u00f3wnie\u017c poparte nieopublikowan\u0105 prac\u0105 prowadzon\u0105 w ramach programu szkolenia ps\u00f3w wojskowych USA (MWD) o nazwie \u201eBio Sensor\u201d, omawianego p\u00f3\u017aniej przez Battagli\u0119 (2009). Konkretne twierdzenia dotycz\u0105ce efekt\u00f3w \u201eBio Sensor\u201d wymienione w dyskusji Battaglii obejmuj\u0105 \u201epopraw\u0119\u201d t\u0119tna, \u201esilniejsze\u201d bicie serca i nadnerczy oraz zwi\u0119kszon\u0105 tolerancj\u0119 na stres i odporno\u015b\u0107 na choroby (Battaglia, 2009), chocia\u017c nie okre\u015blono, w jaki spos\u00f3b mierzono te efekty. \u0106wiczenia programu \u201eBio Sensor\u201d obejmowa\u0142y nast\u0119puj\u0105ce stresory:\u00a0<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

    \n
  1. \n
      <\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n

      \u00a0<\/p>\n

        \n
      1. \n
          \n
        1. Stymulacja dotykowa: szczeniaka \u201e\u0142askocze si\u0119\u201d patyczkiem kosmetycznym mi\u0119dzy opuszkami \u0142ap dowolnej stopy (przez 3-5 sekund).\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n

          <\/span><\/p>\n

          <\/span><\/p>\n

          <\/span><\/p>\n

          <\/span><\/p>\n

          <\/span><\/p>\n

            \n
          1. \n
              <\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n

              \u00a0<\/p>\n

                \n
              1. \n
                  \n
                1. G\u0142owa wyprostowana: trzymany szczeniaka obiema r\u0119kami prostopadle do pod\u0142o\u017ca, tak aby jego g\u0142owa znajdujowa\u0142a si\u0119 nad ogonem (3-5 sekund).\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n

                  <\/span><\/p>\n

                  <\/span><\/p>\n

                  <\/span><\/p>\n

                    \n
                  1. \n
                      <\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n

                      \u00a0<\/p>\n

                        \n
                      1. \n
                          \n
                        1. G\u0142owa w d\u00f3\u0142: szczeniak jest trzymany obiema r\u0119kami prostopadle do pod\u0142o\u017ca, a jego ogon znajduje si\u0119 nad g\u0142ow\u0105 (3-5 sekund).\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n

                          <\/span><\/p>\n

                          <\/span><\/p>\n

                          <\/span><\/p>\n

                            \n
                          1. \n
                              <\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n

                              \u00a0<\/p>\n

                                \n
                              1. \n
                                  \n
                                1. Pozycja le\u017c\u0105ca: szczeniak le\u017cy, opieraj\u0105c grzbiet na d\u0142oniach obu r\u0105k, z nosem skierowanym w stron\u0119 sufitu (3-5 sekund).\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n

                                  <\/span><\/p>\n

                                  <\/span><\/p>\n

                                  <\/span><\/p>\n

                                    \n
                                  1. \n
                                      <\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n

                                      \u00a0<\/p>\n

                                        \n
                                      1. \n
                                          \n
                                        1. Stymulacja termiczna: wilgotny r\u0119cznik nale\u017cy umie\u015bci\u0107 w lod\u00f3wce na co najmniej 5 minut; po\u0142o\u017cy\u0107 szczeniaka na r\u0119czniku na czworakach i nie ogranicza\u0107 jego ruch\u00f3w (3-5 sekund).\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n
                                        2. \n